E-Ticaret ve Bayilik İlişkisi Üzerinden Online Seyahat Sektörü Analizi

Bayilik sisteminin Türkiye’de ne kadar güçlü olduğu konusunda sanırım hiçkimsenin şüphesi yok. Hatta ülkemizdeki e-ticaret hacminin bu nedenle dünyadaki trendlerin gerisinde kaldığı değerlendirmesi, bile tartışmalara konu oluyor. Bu yazıda bayilik konusunu, son birkaç sene içerisinde cirolarının ağırlığını ciddi oranda İnternet’e kaydıran seyahat (turizm) sektörü üzerinden incelemeye çalışacağım.

Biletinizi En Son Ne Zaman Bir Acentadan Aldınız?
Türkiye’de bayi kanalı denildiğinde uzun yıllar boyunca akla gelen Türk Hava Yolları acenta yapısı; Amadeus gibi global bilgisayar rezervasyon teknolojileri sayesinde merkez ile tam entegre şekilde çalıştı. Fakat dünyada 2000’li yıllar ile başlayan ‘son tüketicinin İnternet üzerinden biletini kendisinin satın alması’ trendi, THY’nin de bu yapıyı revize etmesine neden oldu. 1 Ağustos 2008 itibariyle İnternet’ten sattığı yurtiçi ve yurtdışı uçak biletlerinde hizmet bedelinde indirime giden THY, turizm sektörünün e-ticaret konusundaki açılımını ciddi şekilde etkiledi. THY, 2006 yılındaki bu yazıdan çok sonra kararını uygulayabilmiş olsa da; sektörde önemli tartışmalar yaratan bu süreçte, gerek global gerekse Türk havayolu şirketleri; web sitelerindeki satış modüllerinden, akıllı cihazlar için özel uygulamalara kadar birçok teknolojik yeniliği satış ekosistemlerine adapte ettiler. Böylece bir seyahat sektörü uzantısı olarak kabul edilen ‘ulaşım’, dünyada olduğu gibi Türkiye’de de İnternet üzerinde ciddi iş hacimlerine ulaştı.
Kısaca ifade etmek gerekirse, tüketicilerin İnternet'i alışveriş için kullanımları arttıkça firmaların son tüketiciye ulaşmaları daha kolay ve aracısız hale gelecektir. Fakat tercihsel değişimlerin; ürün / hizmet bazlı, coğrafi (iklimsel) ve ekonomik koşullar nedeniyle her ülkede veya sektörde aynı hızda yaşanmayacağını da değerlendirmemiz gerekir.

Online Seyahat Sektörü
Seyahat sektörünü üç ana başlık altında toplamak mümkün:

ULAŞIM: Cirosal ağırlığını havayolu şirketleri (uçak biletleri) oluşturuyor. Yurt dışında tren biletleri de önemli bir paya sahip. Zaman zaman iş ve eğlence amaçlı seyahatler olarak ikiye ayrılabiliyor. Başarılı örnekler: Pegasus, THY, Ulusoy, RyanAir.

KONAKLAMA: Son dönemde özellikle zincir otellerin web sitesi yatırımları arttı. Başarılı örnekler: Hilton, Dedeman.

PAKET TUR: Acentaların paket organizasyonları ciddi bir alan olarak gelişiyor. Başarılı örnekler: Ets, Bamtur.

Online seyahat sektörünün en önemli dinamiğini ise farklı konulardaki tüm ön araştırmayı aynı sitede mümkün kılan ‘Online seyahat portalları’ oluşturuyor. Yukarıdaki alt kategorilerde faaliyet gösteren sektör oyuncuları ile anlaşmalı olan bu siteler (Online acentalar) seyahat sektörü cirosunun en büyük payını alıyorlar. Başarılı örnekler: Tatil.com, Booking.com, Expedia.com.

Dünya Seyahat Sektörü İstatistikleri
Forrester’ın Avrupa e-ticaret sektörü konusunda yayınladığı araştırma* 2007 tarihli olsa da seyahat sektörünün geleceği için önemli bilgiler içeriyor. Aşağıdaki tabloya göre sektörün toplam cirosu, e-ticaret hacminin üçte birini oluşturuyor.

Bir başka araştırma şirketi olan PhoCusWright’ın analizlerine** göre ise seyahat sektöründe Online satışların payı İskandinav ülkelerinde %55’e yaklaşırken, İngiltere’de %50 ve ABD’de %40 civarında. Bu oran, Uzak Doğu’da ise %20 seviyesinde bulunuyor. PhoCusWright'ın bir başka değerlendirmesine göre ise aşağıdaki tabloda görüldüğü gibi Avrupa'da yakın vadede paylarının çok fazla değişmeyeceği öngörülen sektör alt grupları arasında havayolu firmaları, seyahat sektörü hacminin yarıdan fazlasını oluşturuyor.

Türkiye Seyahat Sektörü İstatistikleri
2009 yılı içerisinde Nielsen tarafından sadece Türkiye seyahat sektörüne yönelik yapılan araştırmaya göre, Türkiye’de tüketicilerin yarısı uçak bileti alımını İnternet üzerinden gerçekleştirdiğini belirtmiş. Otel rezervasyonlarında İnternet’in payının da yaklaşık dörtte bir oranında olduğu ortaya çıkmış.

TNS, IAB Europe ve Google işbirliği ile 2009 yılında tüm Avrupa’da yaptırılan Tüketici Alışveriş Barometresi araştırmasında ise Türkiye’de seyahat konusunda toplam İnternet üzerindeki alışveriş oranı %27 olarak ortaya çıkarken bu oran İngiltere ve İsveç gibi gelişmiş ekonomilerde %78 düzeyinde ifade edilmiş. Aşağıda bu araştırmadan aldığım Türkiye seyahat sektörüne ait tüm verileri paylaşmak istedim.

* Forrester Research, Inc. Europe’s eCommerce Forecast: 2006 To 2011.
** PhoCusWright´s European Online Travel Overview.

Morgan Stanley İnternet Trendleri 2010 Raporu

Morgan Stanley'in her sene yayınladığı İnternet üzerine vizyoner raporların sonuncusu dün CM Summit'te sunuldu. Aşağıda bu rapordaki* bölümlerden kısaca alıntılar yapıp kendi çıkarımlarımı eklemeye çalıştım.

2012 yılında senelik akıllı telefon satış adedi kişisel bilgisayar (dizüstü+masaüstü) adedini geçecek. Web siteniz mobil cihazlar ile erişim için uygun mu?

ABD'deki mobil cihazlarından internet kullananlarının en çok yaptığı aktivite %48 oranı ile arama motoru kullanımı (search). Arama motorlarının mobil cihazlarla lokasyon bazlı kullanımları mı artıyor?

iPad satışları sadece 1 aylık dönemde 1 milyon adedi geçti. Basılı yayınların kan kaybı artarak devam mı edecek?

Mobil Ticaret, Uzak Doğu'da şimdiden ciddi hacimlere ulaştı. Çinli TaoBao ve Japon Rakuten önemli M-Ticaret oyuncuları olmaya aday.

Sosyal Network'lerdeki kullanıcı adedi e-posta kullanıcılarını geçti. Artık bireysel e-posta gönderimi ile zaman kaybetmek yerine Wave gibi yeni iletişim teknolojileri ve Twitter, Facebook gibi çoklu paylaşım platformlarından mı söz edeceğiz?

* Rapora bu linkten ulaşabilirsiniz.

E-Ticaret Firmalarının Karlılık Oranı Nedir?

E-ticaret firmalarındaki karlılık oranları birçok kişi tarafından merak ediliyor. Dünyadaki birçok ülkede olduğu gibi ABD’de de borsada hisse senedi bulunan şirketler denetim uyarınca üç aylık dönemler halinde gelirlerini halka duyuruyor. İnternet sayesinde de her isteyen kolayca bu verilere ulaşabiliyor.

Aşağıdaki tabloda Amazon ve eBay’in son çeyrekteki gelir-gider dengelerini ve karlılık rasyolarını (Her bir dolarlık ciro içerisinden firmaya kalan kar) görebilirsiniz.

İş modellerinin farklılığı, görüldüğü gibi ciro ve karlılık verilerini bambaşka şekilde değerlendirmemizi gerektiriyor. Peki bu dünya devi e-ticaret firmalarının karlılıkları sizce yeterli mi? Yüksek teknolojili ürünler ve İnternet konusundaki iki sektör lideri Apple ve Google’ın aşağıdaki rakamları eminim önemli referans değerleri olacaktır.

Facebook E-Ticaret Dünyasını Nasıl Değiştiriyor?

ABD’de perakende sektörünün önemli yayınlarından olan Multichannel Merchant’ın perakende profesyonelleri arasında yapılan ve firmaların 2010 yılı planlarına dair Outlook 2010: E-Commerce isimli araştırması yayınlandı. Bu rapordan aldığım aşağıdaki tabloda göreceğiniz gibi perakendecilerin büyük bölümü sitelerindeki sosyal medya araçlarını ve videoları artıracaklarını ifade etmişler. Kısaca artık perakendeciler web sitelerini tüketiciler ile daha da etkileşimli hale getirmek istiyor.

Perakendeciler sitelerini daha ‘sosyal’ hale getirmeye çalışırken sosyal medya siteleri de kendilerini perakendeciler için daha kullanışlı hale getirmeye çalışıyor. Ürün sergileme, reklam ve hatta bu sitelerden doğrudan e-ticaret konularındaki son gelişmeleri de sizinle kısaca paylaşmak istedim.

Firmalar veya markalar için en öncelikli strateji adımı, her sosyal medya sitesinde kendilerine ait özel bir sayfa yaratmak. Facebook’taki bu konuda yapılan en önemli değişiklik ‘Hayran Sayfası’ oldu. Bu hayran sayfalarına üye olanların da arkadaşlarına kolayca haber vermesine dair mikro mesajlar geliştirildi.

Hayran sayfalarının perakendeciler için nasıl birer mağaza tecrübesine dönüştürülebileceğine dair son dönemde birçok uygulama da piyasaya çıktı. Bu konudaki en önemli modüllerin başında Payvment geliyor. Payvment, firmaların Facebook’taki Hayran Sayfalarına eklemlenebilen ve kendi e-ticaret siteleri ile köprü oluşturabilen bir Online sepet platformu uygulaması. Alışveriş tecrübesini sosyalleşme sitelerinde yaşattırmak için projeler üreten bir başka firma da BigCommerce. Bu ise firmaların Facebook’ta tüm ürünlerini sergilemeleri için Sosyalmağaza uygulamasını geliştirmiş. Yine bir başka firmanın oluşturduğu uygulama olan Alvenda da firmaların sosyalleşme sitelerinde vakit geçiren potansiyel müşterileri ile kaynaşmasını sağlamaya yönelik farklı ek modüller içeriyor. Facebook ve diğer sosyal ağlarda geçirdiğimiz zaman hayatımızın daha fazlasını kapladıkça yukarıda örneklerini verdiğim sistemler, şu anda dünyada Amazon ve eBay’in; Türkiye’de de Sahibinden ve GittiGidiyor’un yerine göz dikebilir.

Twitter için ise şimdilik e-ticarete yönelik projeler yavaş ilerliyor. Alternatif ödeme yöntemleri konusunda faaliyet gösteren Twitpay’in Twitter üzerinden özel ödeme uygulaması RT2Give dışında henüz başka uygulamalar yok. Firmaların veya markaların Twitter sayfalarının e-ticaret uygulamaları geliştirilmeye başlanmasa da ilintili tweet’lerde reklam gösterimine dair testler başladı.

E-Ticaret ile Ortaya Çıkan Alternatif Ödeme Sistemleri, Bankacılık Sektörü İçin Fırsat Mı, Tehdit Mi?

E-ticaret sitelerinin internet üzerinden alışveriş için ödeme altyapıları büyük oranda Garanti Bankası, Akbank gibi birçok bankanın sağladığı sanal poslar üzerinden gerçekleştiriliyor. Yurt dışında kullanılan en önemli iki ödeme aracı kredi kartları ve eBay’in sahibi olduğu bir ödeme sistemi olan Paypal. Önceki bir yazımda bu konuda detaylı bir değerlendirme yapmıştım.

Okuduğum bir habere göre daha çok yemek kartı / fişi markası olarak tanınan bir Türk firması olan Multinet de e-ticaret için alternatif bir ödeme sistemi teknolojisi geliştirmiş. Multipaynet adını taşıyan uygulama, oluşturulan sanal hesapla, kullanıcıların kredi kartı ya da hesap bilgilerini paylaşmadan üye işyerlerinden alışveriş yapmaları ve para transferi gerçekleştirmelerine olanak tanıyormuş. Bildiğim kadarıyla aynı kategoride hizmet veren firmaların da bu kadar geniş kapsamlı olmasa da üye iş yerlerine verdikleri birçok ek hizmetleri vardı. Accor Services’ın kurumsal firmalar için çalışanlarının kullanımına sunulan Ticket Compliments ürünü ve Sodexo’nun üye alışveriş sistemi aslında bu firmaların da farklılık yaratmaya çalıştıkları ek hizmetleri.

Multinet’in bu projesi ile bankalara doğrudan rakip olarak kendini konumlamaya başlaması yeni bir savaşın da habercisi olabilir. Zaten mobil ödeme sistemlerinin gelişmesiyle birlikte bankalar, telekom operatörlerinin ensesini soluklarında hissetmeye başlamışlardı. Başka bir iş kategorisinin de ödeme sistemleri sektörüne girmesiyle bankaların, SWOT ve 5FORCES analizlerinde kullandıkları rekabetin veya rakiplerin tanımını yeniden yapmalarının vakti gelmiş olabilir.

Batı Avrupa’nın Dünya Online Perakende Sektöründeki Ağırlığı Ne?

eMarketer’in Batı Avrupa Online perakende sektörüne dair son araştırması yayınlandı.

2009 yılında yaklaşık olarak 445 milyar USD olarak hesaplanan dünya genelindeki toplam Online perakende cirosunun 150 milyar USD’lik bölümü Batı Avrupa ülkelerinde oluşmuş. 2012 yılı için dünyadaki toplam pazar büyüklüğünün neredeyse 700 milyar USD’ye yükselmesi öngörülürken, Batı Avrupa’nın yaratacağı hacmin 200 milyar USD’yi geçeceği değerlendiriliyor.

Türkiye’den E-Ticaret Firmaları Dünyaya Açılıyor

2010 yılı sadece yabancı yatırımcıların Türkiye pazarına girdiği özel bir dönem olmayacak. Aynı şekilde farklı iş modelleri olan başarılı Türk e-ticaret şirketleri de bu yıl içinde farklı ortaklıklarla yurt dışındaki projelerini hayata geçirecek.

Kendi kategorisini yaratan Yemeksepeti’nin Rusya’daki sitesi faaliyete başlarken Birleşik Arap Emirlikleri projesi de yolda.

Özel (kapalı) alışveriş kulubü kategorisinin en önemli temsilcisi Markafoni’nin de uzun süredir faaliyette olan Avustralya’daki girişimi dışındaki başka ülkelerdeki projelerinin de faaliyete geçmesi an meselesi. Bu yazıda belirtildiğine göre Markafoni global bir e-ticaret oyuncusu olma yoluna Yunanistan, Ukrayna ve Güney Kore’de açılacak sitelerle devam edecek.