Elektronik Ticaretin Geleceği

Yeni bir yıla girerken son dönemdeki gelişmelerden yola çıkarak önümüzdeki yıllarda elektronik ticaretin hangi alanlarına dikkat edilmesi gerektiğine dair kişisel öngörülerimi paylaşmak istedim. Sektördeki eğilimleri ve ilgili örnekleri kişiselleştirme, araştırma, sosyal ve mobil olarak dört başlıkta topladım.

Kişiselleştirme
Genel tüketici kitlesinin elektronik ticaret ile tanışıklığı eskidikçe, işin sadece maliyet tarafının ağır bastığı bir tercih dünyasından uzaklaşacağımızı söyleyebiliriz. 2010 yılına kadar İnternet üzerindeki ticarette müşteriler için ürün kalitesi riskini azaltığı için uçak bileti, cep telefonu, otel rezervasyonu ve sigorta başvuruları gibi daha çok standart ürünlerin sürüklediği bir yapıdan bahsedilmekte idi. Gelecekte İnternet sitelerinin daha interaktif olması sayesinde ürünlerin her kullanıcıya göre özelleştirilebilmesine olanak tanıyan Online tecrübeler ortaya çıkabilecek. Bu nedenle de otomotiv, özel krediler ve ev eşyaları gibi (Örnek: Ford) kar marjı yüksek sektörler için elektronik ticaretin kullanım özellikleri ve hacminin artacağını düşünüyorum.

Fırsat: Ürünleriniz veya hizmetlerinizin kişiselleştirilmesini sağlayacak Online uygulamalar (siteler) sadece İnternet üzerindeki ticaretinizi artırmakta değil, müşterilerinizin tercihlerini anlamakta da önemli bir araştırma (CRM) aracı olabilir.

Araştırma
Tüketicilerin İnternet üzerindeki araştırma tercihleri de zaman içerisinde farklılaşma eğilimi gösteriyor. Önceki yıllarda ürün özelliklerinin metin tabanlı filtreler aracılığı ile azaltılıp, ürünlere ulaşılmasını (karşılaştırmayı) sağlayan ürün listeleme modeli, yavaş yavaş daha görsel bir hale geliyor. Bunda tüketicilerin giyim alışverişi konusunda İnternet’i daha sık kullanmaya başlamalarının da payı çok büyük. Anahtar kelime, ürün özellikleri tabanlı fiyat karşılaştırma sitelerinden (Örnek: Shopping.com) giyim sektörü için farklı bir deneyim sunan renk, desen ile karşılaştırma sağlayabilen, görsel tabanlı karşılaştırma sitelerine (Örnek: Boutiques.com) geçiş bunun bir ayağı gibi düşünülebilir.

Fırsat: Ürünleriniz veya hizmetlerinizin araştırma veya karşılaştırma tecrübesini standart yöntemlerin dışına taşımak, müşteri potansiyelinizi geliştirebilir.

Sosyal
2010 tartışmasız olarak grup alışveriş sitelerinin yılı oldu (Örnek: Groupon.com). Belli bir grup adedi ile limitlenen bu alışveriş modelinin büyüme dinamiği, üye tabanının genişletilip bu üyelere yapılan bilgilendirmelerle fırsatların tüketilmesine dayanıyor. Sosyal medya platformları üzerinde firmalar için oluşturulan gruplarda (hayran sayfaları) ürünlerin tanıtılmasına yönelik modüller de yine önemli bir sosyal alışveriş boyutu olarak kullanımını genişletti (Örnek: Pampers). Bu iki konseptin birleşebileceği hibrit modeller gelecekte daha yoğun kullanılabilir. Müşterilerin ürünlere dair özel tercihlerini belirtecekleri ve bu özel ürünler için satıcı (üretici) bulacakları interaktif platformların ortaya çıkacağı yeni bir ticaret modelinden bahsediyorum. Bu model, kişilerin sosyal çevreleri sayesinde ürünün talep adedini yükseltip birim fiyatları düşürebilecekleri bir mekanizmanın itici gücü ile ticaretin son noktası olarak idealize edilebilecek 'bireysel fırsat sitesi' (uygulaması) konseptinin doğumuna sebep olabilir.

Fırsat: Sosyal alışveriş tecrübesini sadece sosyal iletişim platformları ile sınırlamayıp müşterilerinizin paylaşımlarından ihtiyaçlarına dair gerçek fayda sağlayacağı kampanya kurguları ile iş modelinizi yenilikçi bir şekilde geliştirebilirsiniz.

Mobil

Perakendeciler için mobil ticaret hacminin yükselişi, özellikle ABD’de bu yıl içerisinde düzenlenen toplu indirim günlerinde net bir şekilde gözlemleniyor (Örnek: eBay mobil). Özellikle tüketici elektroniği ürünleri için önemli indirimlerin sunulduğu Cyber Monday (Siber Pazartesi) gününde eBay’in mobil satışları, 2009 yılına göre %146 oranında artmış. Son raporlarda 2009 yılında 69 milyar USD dolayında bulunan dünya mobil ödeme hacminin, 2014 yılında mobil ticaret projelerinin artışı ile 490 milyar USD’ye zıplayacağı öngörülüyor.

Fırsat: Müşterilerinizin mobil ticaret tecrübesini öncelikle sizin ürün veya hizmetlerinizde yaşamasını sağlayarak rakiplerinizden ayrışabilirsiniz. Bu arada mobil uygulamaların cazibesine kapılıp mobil sitelerinizin ziyaretçilerini ihmal etmeyin.

Özel Alışveriş Kulüplerinin Ortaya Çıkış Nedeni ve Gelecekleri

Son bir iki yıl içerisinde dünyada yaşanan geniş ölçekli ekonomik kriz nedeniyle birçok firma (özellikle de yüksek marjlarla satış yapan giyim ve aksesuar markaları) ürettiklerini satamadı. Elektronik ticaretin tam da bu dönemde artan hacmi, dünyaca ünlü firmaların şişen stokları konusunda yeni İnternet projelerinin de kullanılmasını sağladı. 2010 yılı süresince özel alışveriş kulübü konseptinin tüm dünyada hızla yayılıp firmaların artan stoklarını eritmede gösterdiği başarı, İnternet’in artık tüm dünya ticareti üzerinde ciddi bir etkisi olduğunun da kanıtı. Aşağıda ABD ve Türkiye’de sektörde yaşanan hızlı değişime ait eMarketer ve Google Trends For Websites grafiklerini görebilirsiniz.

Peki yeni ticaret (hep böyle) indirimler üzerine mi inşa edilecek?
Stoklarını azaltabilmek için kar marjlarından ciddi oranda feragat eden firmalar yeni sezona dair üretimlerini daralan piyasa çerçevesinde daha kontrollü yapıyorlar. Kısacası önümüzdeki dönemde özel alışveriş kulüplerinde dünyaca ünlü markaların ürünlerine dair kampanyaları şimdiki kadar yoğun göremeyebiliriz. Bunun bir diğer nedeni de markaların, ürünlerini özel kulüplerden düşük fiyatla edinmeye alışan müşterilere yeni sezon ürünlerini eski fiyat düzeyinde satmakta zorlanacaklarını öngörmeleri. Fakat ciddi bir tüketim gücünü arkalarına alan bu özel siteler, yakın gelecekte dünyaca ünlü markalarla yapacakları özel üretim anlaşmaları ile farklı kalitede üretimler yapılmasını sağlayabilir veya kendi markaları ile ürettirecekleri, tüketicinin alıştığı kalitede ürünlerin satışı işine de girebilirler. Kısacası özel alışverişin yarattığı büyük etki, krizin etkisi geçse de tüketicilere orta vadede önemli avantajlar sağlayacak gibi görünüyor.

Türkiye’deki E-ticaret Kitapları

Digital Age Dergisi Kasım 2010 sayısı ile birlikte E-Ticaret Satışta Tsunami Etkisi isimli kitap ücretsiz olarak veriliyor. Bu kitabı Türkiye’deki az sayıda sektör profesyonelinden biri olan Anıl’ın kısa süre önce kaleme almış olduğunu görünce mutlu oldum. Yazılar içerisinde interneticaret'ten alıntılara yer verilmiş olması da ayrı bir sürpriz oldu ☺ Son birkaç yılda sektöre dair kitaplar araştırıldığında sadece Şule Özmen tarafından yayına hazırlanmış E-Ticaret Ağ Ekonomisinde Yeni Ticaretin Yolu isimli yayına ait bilgiye ulaşılabilen ülkemizde, malesef bugüne kadar elektronik ticaret sektörü üzerine (bu konuda) çok da fazla kitap yayınlanmadı. Eticaret siteleri aracılığı ile birçoğunu elde etme şansı bulduğum kitaplar ile yaptığım araştırmalar sonucunda bilgilerine eriştiğim kitapların listesini bir özet yapmak amacıyla birleştirmek istedim.

Türkiye’de e-ticaret konusunda yazılmış kitapları 5 grupta toplayabiliriz: girişimcilerin tecrübelerinin paylaşıldığı röportaj havasıyla yazılan kitaplar, ders kitabı olması amacıyla teorik olarak kurgulanan kitaplar, e-ticaretin genel kapsamına dair el kitapları, altyapı ve yazılım konusundaki teknik kitaplar ve hukuksal, vergisel mevzuatlara dair kitaplar. Aşağıda isimlerini, basıldıkları yılları ve yazarlarını listelediğim kitapların yarıya yakını malesef satıştan kalkmış ve yine bir kısmı da basılı hale getirilemeyip sadece sanal ortamda paylaşılabilmiş.

Tecrübe Paylaşımı
Büyüyünce E-Ticaretçi Oldum (2004) – Adnan Tokalıoğlu
Kümesteki Kartal Neden Uçamaz (2005) – Burak Büyükdemir
E-Ticaret, Satışta Tsunami Etkisi (2010) – Anıl Altaş

Teorik Anlatım
Elektronik Tic@ret (2000) – Veysel Bozkurt
Deniz Ticaretinde Elektronik Satış Yönetimi (2004) – Umut Mehmet Yürüyen
Elektronik Ticaret, e-ticaret (2004) – Sabahat Özbay & Selma Akyazı
Elektronik Ticaret, Kavramlar ve Uygulamalar (2006) – Mustafa Taşlıyan
E-Ticaretin Temelleri (2006) – Dilek Olcay
Ağ Ekonomisinde Yeni Ticaret Yolu (2003, 2009) – Şule Özmen

Yeni Başlayanlar İçin
Türk Kaşığı İle E-Ticaret – Melik Çelikoğulları
E-Ticaret Rehberi (2003) – Adem Özbay & Jan Devrim
İnternet Ticareti (2003) – M. Emre Civelek & Edin Güçlü Sözer
Elektronik Ticaret El Kitabı (2006) – Nevzat Erdağ & Emel Batuman
E-Ticaret (2009) – Kenan Mehmet Ekici & Arif Yıldırım
E-Ticaret, İnternet Ortamında Ticaret (2010) – Betül Budak
E-Ticaret El Kitabı (Sanal, 2010) – Melih Torlak

Mevzuat Hakkında
Elektronik Ticarette Tüketicinin Korunması ve Bir Uygulama (2002) – Selda Ene
Avrupa Birliği Hukukunda Elektronik Ticaret ve Türkiye'deki Gelişmeler (2002) – Buket Öztuna Cox
Elektronik Ticaretin Hukuki ve Vergi Boyutu (2004) – Şaban Kayıhan & Habib Yıldız
Bilişim Ekonomisi ve E-Ticaret (2007) – Akın Akbulut
Elektronik Ticaret: E-Ticaret (2008) – Gazanfer Erbaşlar & Şükrü Dokur

Teknik Altyapı
Web’de Mağaza Açmak (2000) – Cahit Akın
10 Adımda Online Satış Sitesi (2010) – Zafer Demirkol

Gazeteler (İnternet’ten) Nasıl Kurtulur?

Geçen haftalarda Sabah gazetesinin İnternet sitesindeki e-gazete uygulamasının ücretli hale geldiğine dair bir haber medyada kendine yer buldu. Son birkaç yıldır Hürriyet’in benzer hizmetlerini paralı hale getirmesi ve Habertürk gibi gazetelerin akıllı mobil cihazlara yönelik uygulamalarını hazırlamaya hız vermesi gibi dönemeçlerden geçen Türk basını, gün geçtikçe bu konuları daha fazla tartışmaya başladı. Herhangi bir dijital dünya etkinliğinde ilgili oturumlara katılmadıysanız, medyanın İnternet üzerindeki ücretlendirme modellerine olan yabancılığı ile ilgili olarak Serdar Kuzuloğlu’nun değerlendirmesi ve İsmet Berkan’ın bu klasik bakışı özetleyen ‘içeriden’ değerlendirmesi; basın sektöründe global olarak yaşanan ciddi dönüşüm üzerine bilgi altyapısı inşa etmenize yardımcı olacaktır.

Gazeteler ve Tehlike Çanları
Basılı medyanın, ağırlıklı parçası olarak da gazetelerin temelde iki gelir kaynağı bulunuyor: reklam alma ve basılı yayın satışı. Aşağıdaki tablonun yer aldığı Zenithoptimedia tarafından son açıklanan rapora göre tüm dünyada basın sektörünün reklam gelirleri ciddi bir azalma eğiliminde. 

Basılı medyanın bir diğer gelir kaynağı olan yayın satış gelirlerine baktığımızda da yine aynı şekilde olumsuz bir gelişim gözlemlenebilir. 2000 yılından itibaren basılı gazetelerin okunma adetleri yıllık %10 üzerinde düşüş göstermekte. Aşağıda grafiğine yer verdiğim ABD Gazeteler Birliği verilerine göre de baskı adetleri bu nedenle ciddi şekilde azalmış durumda.

Gazeteler ve İnternet

Gerçekçi olmak gerekirse insanların bilgiye erişme ihtiyacı hala çok önemli ve bu sebeple gazeteler en popüler bilgi kaynaklarından biri olarak olarak varlıklarını sürdürüyor. Geçmiş yıllar ile farklılık, sadece gazete içeriklerine erişimin yöntemi olarak İnternet’in hayatımıza girmiş olması. Son üç beş yıldır İnternet erişiminin ADSL ve mobil ile ulaştığı ciddi penetrasyon, bu konudaki artışın en temel nedeni. Gazeteleri İnternet’ten takip eden kitle, her yıl %25 oranında artış göstermekte. Bunun bir uzantısı olarak da gazetelerin web siteleri, İnternet kullanıcılarının en çok ziyaret ettiği siteler sıralamasında her zaman üst sıralarda yer almakta. Son araştırmaların bir tanesinde ABD’deki her üç İnternet kullanıcısından ikisi bir gazetenin sitesini ziyaret ettiğini belirtmiş. Türkiye’de de ComScore verilerine göre İnternet kullanıcıları arasında gazetelerin İnternet sitelerini ziyaret edenlerin oranı %80 dolaylarında. Yine bu ve benzeri bir çok araştırmada Türkiye’nin önde gelen gazetelerinin web siteleri, en çok ziyaret edilen ve zaman geçirildiği ifade edilen sitelerin arasında yer alıyor.

Online Gazeteler ve Gelir Modelleri
Gazeteler, yukarıda belirttiğim dönüşüm sonucunda gelir modellerini İnternet siteleri üzerine kaydırma stratejilerine ağırlık vermeye başladılar. Klasik reklam alma modelinin, performans temelli oluşan İnternet pazarlaması üzerinde kısıtlı kalabileceğini öngören birkaç medya grubu, klasik basılı yayın satışına benzer modellerin denemelerini yoğunlaştırdı.

News Corporation, Haziran 2010’dan beri üyelik sonrasında okuma hakkı veren bir modeli The Times ve The Sunday Times of London gazeteleri için deniyor. Ve son paylaşılan rakamlara göre bu yayınları İnternet üzerinden ücretli okuyan kişi sayısı 105 bin olmuş. The Times sitesini ziyaret eden 20 milyon kişiden sadece %0,5’inin ücretli modeli tercih etmesi, aslında burada ne kadar ciddi bir sorun (aynı zamanda da fırsat) olduğunu gösteriyor. The Financial Times, 189 bin ücretli okuyucusu ile bu sektörde dünyadaki önemli başarı hikayelerinden kabul edilse de 11 milyon İnternet sitesi ziyaretçisinin içerisinden öde ve oku sistemine geçişte ne kadar fire verildiği madalyonun bir diğer yüzü. Bu arada New York Times İnternet sitesi için de bir öde-oku modelinin 2011 yılı içerisinde denemeye alınması planlanıyor.

Henüz gazetelerin yeni gelir modellerine dair net bir parasallaştırma stratejisi bulunamasa da işlerin şimdi olduğu gibi tüm içeriği ücretsiz olarak okuyuculara sunma ile çözümlenemeyeceği de ortada. Ama arkasında durabildiğimiz tek öngörü, tablet bilgisayarların yaygınlaşması ile artık kâğıda geri dönüşün mümkün olmadığı.

Bugüne kadar denemesi yapılan farklı gelir modellerini aşağıdaki şekilde listelemeye çalıştım. Eksikleri siz de belirtebilirseniz daha sağlıklı bir liste oluşturabiliriz.

• Basılı gazetenin taranmış halini (E-Gazete) ücretli hale getirmek – Örn. Hürriyet
• Köşe yazılarını ücretli hale getirmek (hafifletilmiş İnternet sitesi) – Örn. Cumhuriyet
• Yazı devamını ücretli hale getirmek
• Arşivleri ücretli hale getirmek
• Tablet bilgisayarlar için özel ve ücretli versiyonlar hazırlamak
• Birkaç yazı ziyareti sonrasındaki makaleleri ücretli hale getirmek
• Mobil hizmeti (SMS) ücretli hale getirmek

Online Bankacılık Sektörü ve Türkiye’nin Potansiyeli

Geçenlerde bir banka şubesini ziyaret ederken yaklaşık 2 yıldır kiramı, aidatlarımı, faturalarımı ve borçlarımı cep telefonumdan ödediğimi fark ettim. Fiziksel banka şubelerinin neredeyse birer ATM olarak algılanmaya başladığı günümüzde acaba siz en son ne zaman bir banka şubesine gittiniz? Gün geçtikçe daha fazla ‘zamansızlık’ kaygısına kapıldığımız hayatımıza, İnternet’in getirdiği en büyük katma değerlerden biri de artık finansal işlemler için bankalara gidip saatlerce sırada beklememize gerek kalmaması oldu. Bu avantajı nedeniyle Online finansal işlemler de sürekli büyüyen bir e-ticaret alanı olarak dünya ticaretini olumlu yönde geliştiriyor.

İnternet üzerindeki finansal işlemleri, bankacılık ve diğer finansal işlemler olarak (sigortacılık, vb.) iki grupta toplayabiliriz. Bu iki gruptaki önemli oyuncuları kısaca belirtmemiz gerekirse; bankaların ciddi yatırım yaptığı kendi web siteleri ile farklı finansal kurumların servislerini toplu halde tüketiciye sunan Türkiye’den sigortam.net ve İngiltere’den moneysupermarket gibi aracı web sitelerini örnek gösterebiliriz.

Online Finans Sektörü İstatistikleri
2010 yılına ait bir araştırmada ABD’deki İnternet kullanıcılarının %56’sı finansal konuda (bankacılık vb.) bir Online işlem yaptığını belirtirken %17’si ise sigorta ile ilgili bir Online işlem yaptığını belirtmiş. Yine 2010 yılında ABD’de yapılmış bir başka araştırmada İnternet bağlantısı bulunan 90,5 milyon hane bulunduğu ve bu hanelerin 72,5 milyon adedinin Online bankacılık işlemi yaptığı ortaya konmuş. Aşağıdaki grafikte yıllar içerisinde sürekli artış gösteren bu trendi görebilirsiniz.

Avrupa’da yapılmış araştırmalara göz attığımızda ise Online finansal hizmetlerin kullanım oranın, İngiltere dışındaki diğer ülkelerde ABD’ye göre biraz düşük olduğunu gözlemliyoruz. Aşağıda bu araştırmaların birinden aldığım grafikte görebileceğiniz gibi Türkiye’deki İnternet kullanıcıları arasındaki finansal işlem penetrasyonu, şaşırtıcı şekilde İspanya ve İtalya’dan daha iyi bir durumda.

Türkiye Bankalar Birliği’nin periyodik olarak yayınladığı raporlarda da Türkiye’deki Online bankacılık sektörünün ciddi büyüklüğü, net bir şekilde görülüyor. 2010 itibariyle son bir yıl içerisinde en az bir kez Online bankacılık işlemi yapmış bireysel müşteri adedi, 8 milyona yaklaşmış durumda. İşlem hacminin en yüksek olduğu kategoriler ise para transferleri ile yatırım işlemleri olarak belirtilmiş. 2007 yılında Nielsen tarafından yapılmış bir araştırmada da Online bankacılık ile krediler ve kredi kartları üzerine bilgi araştırması; İnternet’te finans ile ilgili en öncelikli aktiviteler olarak öne çıkmıştı.

Türkiye İstatistik Kurumu’na ait araştırma sonuçlarına baktığımızda ise kişilerin İnternet bankacılığı kullanım oranlarının son yıllarda ciddi bir yükseliş göstererek 2010 yılı itibariyle %17’ye ulaştığı görülüyor. Aşağıda yıllar süresince oluşan değişim, bir tablo üzerinde çok daha net anlaşılıyor.

Bu arada Online finans sektörü kendi içerisinde de değişip gelişiyor. Tıpkı benim apartman aidatlarımı işe giderken cep telefonumdan ödemem gibi ABD’de de cep telefonu kullanıcılarının %20’si artık finansal işlemlerini mobil cihazlardan gerçekleştiriyor. Ve bu oranın 2014 yılında %50’yi geçeceği öngörülüyor. ABD ile karşılaştırdığınızda önümüzde çok yol olduğuna inanıyorsanız, bankaların birbiri ardına çıkan Wap, iPhone, iPad ve Android uyumlu mobil sitelerinin farkında değilsiniz demektir.

Gazete kuponlarından gelinen son nokta, Foursquare

İndirim kuponu konsepti, Türkiye’de tüketiciler için uzun yıllardır önemini koruyor. 1990’lı yıllarda gazetelerin tiraj savaşları sayesinde kuponlar ile sadece ansiklopedi sahibi olunmayacağını öğrenen tüketiciler, porselenden televizyona kadar birçok ürüne ciddi indirimlerle hatta ücretsiz olarak sahip olabilme şansını elde etti.

İndirim kuponu konsepti tüketicilerin bilgiye ulaşma ve medya tüketim alışkanlıklarının değişimi ile birlikte gitgide formatını değiştiriyor. Son yıllarda tüketicilerin alışveriş öncesinde araştırma için İnternet’i kullanımları artış gösterdikçe Online kuponların kullanım oranları da çok hızlı şekilde arttı. İstatistikler üzerinden konuşmamız gerekirse 2006 yılında ABD’de indirim kuponlarının dağıtımı için en çok tercih edilen kanallar uzun yıllardır süre geldiği gibi %88 ile gazeteler ve %5 ile el ilanları olarak ifade edilirken yine aynı yıl içerisinde Online kupon sitelerinin trafiklerinin %12’lik bir ziyaretçi artışı gösterdiği ortaya çıktı. 2008 yılına geldiğimizde ise Online kupon sitelerini ziyaret edenlerin artışın yıllık %33 dolayına yükseldiği görüldü. Bu süreçte ABD’de kupon sitelerine yönelen ziyaretçi hacminin toplam ülke nüfusunun %18’ine yakın hale gelmiş olması, tüketici tercihlerindeki hızlı değişimin en önemli kanıtı.

2009 yılında kupon sitesi RetailMeNot’ın verilerine dayanarak hazırlanan ve aşağıdaki tablonun yer aldığı araştırmada Online kupon / indirim sitelerine bakmadan bir ön araştırma sürecini tamamlamayan tüketicilerin oranının %12'ye ulaştığı ortaya çıkmış. 2010 yılı içerisinde yenilenen bu araştırmadaki son verilere göre ise son bir senede Online kupon trafiği yaklaşık %50 civarında artış göstermiş.

Akıllı telefonların kullanım oranları arttıkça mobil İnternet kullanımı, alışveriş sürecinde kendine yer edinmeye başladı. Önceki bir yazımda bahsettiğim gibi perakendeciler, tüketicilerin ürün seçimlerini kolaylaştırmaya yönelik bir çok proje üzerinde çalışmakta. Burada yalnızca birçok firma tarafından uygulanan SMS gönderimi gibi toplu bir erişim mantığı ile önceden gruplanmış tüketicileri tetiklemeye çalışmaktan bahsetmiyorum; tüketicilerin ihtiyaçları olan ürünlere / hizmetlere dair mobil cihazları ile araştırma yaptıklarında indirim kuponları ile karşılaşmasını da ifade ediyorum.

2008 yılında Jupiter Araştırma Şirketi tarafından yapılan bir araştırmada her on tüketiciden üçü telefonlarına indirim bilgisi (kupon) gönderilmesini tercih ettiklerini belirtmişler. Burada ek bilgi vermemiz gereken bir başka nokta ise mobil kupon kategorisinde şimdilik dar bir segment ile konuşuluyor olması. Forrester’ın yayınladığı bir araştırmadan aldığım aşağıdaki grafiğe göre 18-24 yaş aralığındaki tüketicilerde mobil kuponlara dair algı tahmin edeceğiniz gibi çok daha yüksek.

Son dönemde mobil cihazların yaygınlaşması ile ortaya çıkan Foursquare gibi lokasyon bazlı servislerin gelir modeli, kullanıcıların yakınlarında yer alan indirimlerden / fırsatlardan haberdar olması üzerine kurgulanıyor. Pazarlama stratejilerinin en köklü ve etkililerinden biri olan indirim kuponu konsepti, mobil cihazlar ve platformlar ile tarihsel evriminin son noktasına ulaşmış görünüyor. Aslında ‘tüketicilerin, ihtiyaçları olan ürün veya hizmetler hakkında coğrafi konumlarına en uygun satış noktalarındaki kişisel indirim fırsatlarına ulaştıkları’ bu ideal noktadan çok da uzak değiliz, değil mi?

Sosyal Pazarlamanın Tarihsel Süreci ve Konumlama Stratejisi

İnternet sayesinde iletişimin, pazarlamanın ve ticaretin kurgularının son yıllarda tamamen yenilendiğine şahit oluyoruz. İletişimin görüntülü ve ücretsiz hale gelmesi bir tarafa İnternet sayesinde ticarette lojistik ve sergileme maliyetleri çok ciddi olarak azaltılabiliyor. Pazarlama iletişiminin tarihsel gelişimi konusunda ise son dönemde karşılaştığım en başarılı görselleştirmelerden biri Thomas Baekdal'a ait.

‘Geleneksel Pazarlama’nın (Traditional Marketing) firmaların tüketicilerle yaptığı tek yönlü iletişim olmasından yola çıkan Baekdal, İnternet’in bu iletişimi karşılıklı hale getirdiği yeni süreci İnternet Pazarlaması (Internet Marketing) dönemi olarak ifade ediyor. Bunun ticaretteki yansıması ise önceleri basit birkaç pazar araştırması dışında tamamen firmalar tarafından oluşturulan ürünlerin, İnternet ile birlikte tüketicilerin alışkanlıklarına göre geliştirilerek piyasaya sürülmeye başlanması olarak görülebilir. Baekdal, sosyalleşen web ile birlikte tüketicileri etkilemede yeni bir yöntemin oluştuğuna işaret ederek, artık kişilerin birbirleri ile etkileşimde bulunduğu 3. bir pazarlama iletişimi boyutunun ortaya çıktığını söylüyor. Bu boyutta önemli olan firma veya marka olarak tüketicilere verilen mesaj değil onlara karşı yaklaşım ve sosyal medya varlıklarını firmanın tüketiciler ile arasındaki bağlılığı güçlendirmekte kullanılması olacaktır. Sosyal paylaşım platformlarının ticaret üzerindeki etkisi ise; tüketicilerin, firmaların piyasaya sürdüğü ürünlere dair her tür tecrübelerini (geri bildirimlerini) sosyal çevreleri ile paylaşabildiği bir sistem oluşturması olarak özetlenebilir. Bu da kulaktan kulağa pazarlama (WOM) gibi ticareti ölçümlenemeyecek şekilde etkileyen faktörlerin daha açık analiz edilebilmesine imkan sağlıyor. Sosyal medya, sonuç / performans odaklı bir iletişim kanalı olarak değil de tüketicilerin aidiyet duygularını ve kanaat önderlerinin etkileme gücünü gösteren bir araç olarak konumlandığında; bunun ticaret üzerindeki gerçek etkisi daha net bir şekilde ortaya konmuş olacaktır.